İstanbul’un kuzeyinde hayata geçirilmesi planlanan INRAIL Kuzey Demiryolu Projesi, çevre örgütleri ve meslek kuruluşlarının tepkisini çekti.

İstanbul’un kuzeyinde yıllardır süren yapılaşma ve mega proje tartışmalarına bir yenisi daha eklendi.

Bu kez gündemde yalnızca bir demiryolu hattı değil; İstanbul’un içme suyu havzaları, Kuzey Ormanları ve bölgedeki doğal yaşamın geleceği var.

127 kilometre uzunluğunda olması planlanan INRAIL Kuzey Demiryolu Projesi, güzergâhındaki 44 tünel ile 42 viyadük ve köprü nedeniyle çevre kuruluşlarının tepkisini çekti.

Kuzey Ormanları Savunması, Polen Ekoloji Kolektifi, TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu ve Türkiye Ormancılar Derneği Marmara Şubesi tarafından yapılan açıklamada, hattın İstanbul’un önemli su havzalarından ve orman alanlarından geçeceği belirtilerek, yeraltı sularından yaban hayatına kadar geniş bir alanda geri dönüşü zor çevresel sonuçlar doğabileceği uyarısı yapıldı.

Peki İstanbul’un kuzeyinde hangi alanlar etkilenebilir?

Proje hangi barajların koruma havzalarından geçiyor?

63 kilometreye varan tünel ve şaft kazılarının yeraltı sularına etkisi ne olacak?

Ve bölgede milyonlarca metreküplük hafriyatın oluşturacağı çevresel yük ne kadar?

Kuzey Ormanları Savunması, Polen Ekoloji Kolektifi, TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu ve Türkiye Ormancılar Derneği Marmara Şubesi tarafından yapılan açıklamada, projeye ilişkin dikkat çeken çevresel uyarılar sıralandı.

Çevre Örgütleri ve meslek kuruluşları tarafından yapılan basın açıklamasında “İSTANBUL’UN SUYUNA, ORMANINA VE GELECEĞİNE DOKUNMA!” vurgusu yapılarak “İstanbul’un kuzeyi yine bir mega projeyle tehdit altında! 3. Köprü, Kuzey Marmara Otoyolu, 3. Havalimanı ve Kanal İstanbul’un ardından şimdi “INRAIL Kuzey Demiryolu Projesi” adı verilen projeyle, Kuzey Ormanları, ulaşım ve taşımacılık projesi adı altında beşinci kez rant ve yıkım dalgasına açılmak isteniyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen ve Dünya Bankası liderliğinde kalkınma bankalarının vereceği kredi borcuyla hayata geçirilmesi planlanan projenin teknik raporları yayınlandı. ÇED raporu çıkar çıkmaz, ihale ilanı da yayınlandı; başlangıçta 14 Ekim 2026 günü yapılması planlanan “Projenin Altyapı ve Üst Yapı İşlerinin Tasarımı ve İnşaatı” ihalesinin son teklif verme tarihi, 11 Kasım 2026’ya ötelendi.

Şimdi bu projeye biraz daha yakından bakalım.

Proje 127 km uzunluğunda ve Gebze/Çayırova Marmaray istasyonundan başlayıp Sabiha Gökçen Havalimanı, Yavuz Sultan Selim (YSS) Köprüsü ve İstanbul Havalimanı’nı geçerek Avrupa tarafında Çatalca istasyonunda son bulmakta. Güzergahta toplam 44 adet tünel, 42 adet viyadük ve köprü planlanıyor. Hat güzergahının yayınlanan haritasına baktığımızda bu devasa yapıların Kuzey Ormanlarında açacağı tahribatı gayet net görebiliyoruz.

Bu proje, ilk bakışta masum bir ulaşım yatırımı gibi görünse de ormanı, suyu, yaşam alanlarımızı yok edecek, inşaata açıp betona boğacak, kamu yararı gözetilmeyen, Türkiye’yi borçlandıran, üretim yerine küresel tedarik zincirlerinde, “transit geçiş” ülkesi haline getiren bir rant projesi!

Neden mi böyle diyoruz: daha ayrıntılı bakalım.

İÇME SUYU HAVZALARI VE YERALTI SULARINA DOĞRUDAN TEHDİT

Çevre ve Sosyal Yönetim Planı (ÇSYP) verilerine göre projenin su kaynakları üzerindeki etkileri kritik seviyede:

• Hat; İstanbul’un ana içme suyu kaynakları olan Ömerli, Büyükçekmece, Alibey ve Sazlıdere barajlarının mutlak (0–300 m), yakın (300–1.000 m), orta (1.000–2.000 m) ve uzak koruma havza sınırlarını doğrudan kesmektedir.
• Terkos ve Sazlıdere barajlarının yanı sıra yapım, planlama ve proje aşamasındaki Sungurlu, Osmangazi, Pirinççi, Kabakoz, Yenişamlar, Karamandere barajlarının da projeden etkileneceği belirtilmektedir.
• 63 kilometreye varan derin tünel ve şaft kazıları, bölgenin hidrojeolojik yapısını bozarak yeraltı suyu akışlarını kesme, akifer sistemlerini bölme ve yeraltı su seviyesinde ciddi düşüşlere yol açma riski taşımaktadır.
• Ağaçlı, Paşaköy ve Işıklar köylerinde halkın tarım-hayvancılık için kullandığı göletlerin zarar görmesi ve hatta kuruması tehlikesi bulunmaktadır.
• Proje, İstanbul’un çeperinde yaşayan mahalle ve köyleri de doğrudan etkileyecek, yeni barınma ve göç sorunları yaratacaktır.

İstanbul bir su krizinin eşiğindeyken, kentin can damarı olan Kuzey Ormanlarının ve su havzalarının devasa bir lojistik projesi uğruna feda edilmesi kabul edilemez. Doğanın ve İstanbul’un su hakkı, şirketlerin inisiyatifine ve şantiyelerde “sonradan alınacak önlemlere” terk edilemez!

KUZEYE DOĞRU KENTLEŞME VE YAPILAŞMA BASKISI

Resmi raporlardaki paydaş görüş tutanakları, projenin yaratacağı kentsel yayılma tehdidini açıkça ortaya koymaktadır:

• İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) temsilcilerine göre; bu hattın orman, su havzası, yaban hayatı ve tarım alanlarından geçmesi, zaten kuzeye doğru kontrolsüz biçimde hızla yayılmakta olan kenti daha da büyütme riski taşımaktadır ve bu durum, kent ölçeğinde geri döndürülemez sonuçlar doğuracaktır.
• Proje İstanbul’un 1/100.000 Çevre Düzeni Planı’nda yer almamaktadır. Çevre Düzeni

Planı açıkça hiçe sayılmakta; köprü, otoyol, havalimanı ve Kanal İstanbul projesinin ardından, bu planda yer almayan beşinci büyük ulaştırma projesi, aynı anlayışla hayata geçirilmektedir. Bu proje de daha öncekiler gibi İstanbul’u kuzeye doğru genişletmeyi hedefleyen bir inşaat ve rant projesidir.

• Kuzey Marmara Otoyolu tecrübesinde olduğu gibi tarım ve hayvancılığın gerilediği, arazi değerlerindeki spekülatif artışlar nedeniyle toprakların satıldığı ve köylerin konut komplekslerine dönüşme baskısı altında olduğu bilinmektedir.

KUZEY ORMANLARI VARLIĞI KAYBI VE BİYOÇEŞİTLİLİK TAHRİBATI

• Proje, Garipçe, Mavromoloz, Poyraz ve Paşadere orman alanlarından geçmekte, yarmadolgu çalışmaları ve servis yolları ile Kuzey Ormanları bütünlüğünü parçalamaktadır.
• Kendi hazırladıkları ÇSYP raporuna göre bu proje; habitat kaybı, alan parçalanması ve endemik/nadir bitki türleri üzerinde doğrudan etki yaratmaktadır. Bölgede yaşayan ve inşaat faaliyetlerinden etkilenecek olan endemik ve koruma altındaki türlerin tohum ve soğanlarının sökülerek başka alanlara taşınması planlanmaktadır. Ancak bu tamamen göstermelik ve başarısızlığa mahkum bir uygulamadır.
• Daha önce Kuzey Marmara Otoyolu projesiyle parçalı hale gelen ormanlar daha da parçalanacak ve ulaşım sırasında gürültülü hale geleceği için yaban hayatı hızla yok oluşa sürüklenecektir.

DEVASA HAFRİYAT YÜKÜ

• Projenin kendi ana tünel ve hat kazılarından çıkacağı belirtilen net hafriyat miktarı ÇED raporlarında 30 milyon m³ olarak geçerken; depolama için belirlenen 5 ana döküm sahasında ayrılan toplam hacim 47,5 milyon m³ büyüklüğünde. Geçmiş projelerden biliyoruz ki; ormanın kalbinden oyulacak bu devasa hafriyatın taşınması ve depolanması, Kuzey Ormanları ekosistemi üzerinde ciddi bir çevresel baskı oluşturma riski taşımaktadır.

“YEŞİL DÖNÜŞÜM” SÖYLEMİYLE EKOLOJİK YIKIM FİNANSMANI

Uluslararası finans kuruluşları bu projeyi “iklim dostu ulaşım”, “düşük karbon”, “emisyon azaltımı” gibi söylemlerle pazarlamaktadır.

Bu devasa yıkımın arkasında, Türkiye’yi ve ormanlarımızı salt bir uluslararası “lojistik ve ticaret koridoru” olarak gören koordineli bir küresel finansman ağı bulunmaktadır. Bu ağın içinde, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası, İslam Kalkınma Bankası, OPEC Uluslararası Kalkınma Fonu yer almaktadır.

Doğayı yok eden projelerin “yeşil yatırım” diye sunulması kabul edilemez. “İklim ve ekoloji” masallarıyla yeşile boyadığınız milyarlarca dolarlık bu krediler, yaşam alanlarımızı korumaya değil; yaban hayatımızın parçalanmasına, barajlarımızın kurumasına ve Kuzey Ormanları’nın şantiyeye çevrilmesine akıtılmaktadır.

SONUÇ VE TALEPLERİMİZ

Tekrar altını çiziyoruz: İstanbul ve Marmara birçok sorunla boğuşuyorken; kentin son içme suyu barajlarını, yeraltı akiferlerini ve orman varlığını devasa tünel kazıları ve şantiyelerle riske atacak hiçbir altyapı projesi “çevreci” olarak nitelendirilemez.

1. İstanbul’un kuzeyindeki su havzalarını ve orman ekosistemini kentsel büyümeye açacak INRAIL projesi derhal iptal edilmelidir.
2. Dünya Bankası başta olmak üzere uluslararası finans kuruluşları, tüm finansman anlaşmalarını askıya almalıdır. İstanbul’un ekolojik yıkımına ve su havzalarının tahribatına ortak olmamalıdır.
3. Ulaştırma politikaları, doğayı ve su havzalarını meta olarak gören anlayıştan uzaklaşmalı; 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ilkelerine ve kentin ekolojik sınırlarına saygı göstermelidir.
4. İstanbul’un kuzeyi yeni mega projelerden arındırılmalıdır.
5. Gelecekte bir damla suya muhtaç olmamak için su havzaları ve orman alanları mutlak korunmalıdır.

Kuzey Ormanları İstanbul’un nefesi, suyu ve yaşam sigortasıdır. Bu alanları lojistik koridorlara, şantiyelere ve rant projelerine teslim etmeyeceğiz” ifadelerine yer verildi.

Açıklamada yer alan teknik verilerin ise AYGM tarafından hazırlanan INRAIL Çevre ve Sosyal Yönetim Planı (ESMP), Paydaş Katılım Planı (SEP), Yeniden Yerleşim Çerçevesi (RF) ve Dünya Bankası Teknik Notu’ndan derlendiği belirtildi.